«هر چه مفهوم خدا و احساس خدا بر روی زمین بیشتر میبالید و اوج میگرفت، حس گناه وامداری به خدایان نیز افزون میشد. برآمدن خدای مسیحی در مقام بالاترین خدایی که تاکنون بدان رسیدهاند، با بالاترین احساس گناه وامداری بر روی زمین همراه بوده است.
اگر فرض را بر این بگذاریم که ما دیگر به جریان باژگونه آن پیوستهایم، چه بسا با افت فزاینده ایمان به خدای مسیحی، حس گناه نیز در بشر بسیار افت کرده باشد.
بهراستی چنین چشماندازی را نمیتوان نادیده گرفت که پیروزی یکباره و بیچون و چرای بیخدایی چه بسا انسان را از تمامی این احساس گناه وامداری به سرآغاز خود، به علت نخستیناش آزاد کند. بیخدایی و گونهای بیگناهی دومین [معصومیت بازیافته] با هماند.»
فردریش نیچه، فیلسوف و منتقد دین
تبارشناسی اخلاق – ۱۸۷۷
برگردان: داریوش آشوری