وقتی بسته سفارشداده را برمیدارد، مانند اغلب شرکتهای شیک این دوره و زمانه، همهچیز تر و تمیز داخل جعبه تعبیه شده و خیلی درشت و متمایز چند کارت راهنما هم در آن قرار داده شده است. روی یکی از این کارتهای راهنما میخواند:
Do not Forget! You are One!
الیزابت اسپارکل که نقش آن را دمی مور بازی میکند در فیلم «ماده» (Substance) یک رقصنده و مدل بسیار مشهور و پولدار است که در پنتهاوسی مشرف به منظره شهر زندگی میکند. او متوجه میشود که به عنوان یک مدل، تاریخ مصرف دارد! وقتی پیرتر شود و پوستش دیگر به شادابی و نرمی سابق نباشد، یک دختر نوجوان و تازهنفس را پشتیبانی مالی میکنند تا تماشاگر از دست نرود. در این اثنا که نگران آخر وعاقبت خود است حین رانندگی در بزرگراه، میبیند که پوستر بزرگ او را برمیدارند تا پوستر کس دیگری را جایگزین کنند. همان لحظه تصادف میکند و این باعث میشود که تبلیغات این شرکت مرموز را جدی بگیرد! شرکت مرموزی که مدعیست «ماده»ای ساخته که تحت شرایطی و به صورت محدود، بهترین نسخه از هر شهروند را از وجودش بیرون میکشد و اجازه میدهد جوانی و سرخوشی را یک بار دیگر تجربه کند. به این ترتیب مصرفکننده این «ماده» شگفت، به ظاهر دو «خود» خواهد داشت که یکی همین خود معمولی او، و دیگری بهترین نسخه ممکن از اوست! شما که تماشاگر این روایت داستانی جذابید، ابتدا تعجب میکنید که جمله «فراموش نکن که تو یک نفری!» توضیح واضحات است. اما کار به این آسانی پیش نمیرود…
ما این طرح داستانی فیلم «ماده» را برای شما طوری روایت نکردیم که به اصطلاح داستان لو رود. و البته داستان فیلم «ماده» هم از آن گونه فیلمها نیست که بخواهد مبتنی بر غافلگیری پیش رود. جلوههای بصری فیلم چشمان شما را جذب خواهد کرد و بسیاری از صحنهها و دقایقش، تاملبرانگیز خواهد بود. شاید برای بعضی تماشاگران نیم ساعت آخر این فیلم دو ساعت و نیمه، زیادهروی باشد یا صحنههای چندشآورش، غیرقابل تحمل. اما همان صحنهها هم حسابشده و در خدمت مضمونیست که نویسنده و کارگردان، کورالی فارژا مدنظر داشته است. بنابراین نیم ساعت آخر هم به همان اندازه در درک پیام فیلم مهم است، که هر برش نیمساعتهای از آن. کورالی فارژا جایزه بهترین فیلمنامه را برای «ماده» از جشنواره کن فرانسه دریافت کرد.
میتوانید حدس بزنید که در تاریخ دراز هنر قصهگویی، چنین مضمونی بیسابقه نیست. بسیار دشوار و حتی محال به نظر میرسد که بتوانید قصهای بگویید که مطلقا سابقهای نداشته باشد و این حکم کلی درباره فیلم «ماده» هم صادق است. از این جهت، گفتنیست که داستان این فیلم تماشاگران انگلیسیزبان را ایبسا به یاد داستان بلند «مورد غریب دکتر جکیل و آقای هاید» اثر رابرت لویی استیونسون (Robert L. Stevenson) میاندازد که مضمون آن هم دو پارگی وجود آدمیست. داستانهایی که درگیریهای درونی انسان را روایت میکنند به ویژه اگر این درگیریهای درونی منجر به غلبه یک وجه وجودی به وجه دیگر بشود، داخل در دسته داستانهای «دگردیسی» (Metamorphosis) قرار میگیرند. دو کاراکتر داستان استیونسون یعنی دکتر جکیل و آقای هاید، در واقع یکی هستند! یکی از دو وجه شخصیتی یک شهروند بر آن دیگری غلبه میکند و یک دگردیسی ترسناک رخ میدهد. در اپیزود بیست و ششم از پادکست دیگرینامه با نام «دگردیسی» بریدههایی از داستان «مورد غریب دکتر جکیل و آقای هاید» را با هنرمندی صداپیشگان ما شنیدید و تفسیر یونگی این قبیل کشمکشها را از منظر روانشناسی ژرفا با هم مرور کردیم. همینطور این فرصت را داشتیم که یک نمونه از درونمایه «دگردیسی» در سنت شاهنامهنگاری (مورد «کوش پیلدندان») را با استفاده از پژوهش ساقی گازرانی بررسی کنیم. آنچه خیلی جالب است اینکه داستانهای دگردیسی، به ویژه وقتی لحظه دگردیسی را روایت میکنند، معمولا ترسناکاند! در برچسبهایی که به فیلم «ماده» زدهاند، این فیلم از نوع ترسناک (Horror) و روانشناختی ترسناک (psychological horror) دستهبندی شده است. لحظه دگردیسی دکتر جکیل به آقای هاید هم لحظه ترسناکی بود.
«ماده» (The Substance) فیلمی در ژانر وحشت است که در سال ۲۰۲۴ به نویسندگی و کارگردانی کورالی فارژا ساخته شده است. این فیلم محصول مشترک کشورهای بریتانیا و فرانسه است و در آن بازیگرانی چون دمی مور، مارگارت کوالی و دنیس کواید به ایفای نقش پرداختهاند. مارگارت کوالی برای علاقهمندان سینما آشناست و پیش از این در فیلم «روزی روزگاری هالیوود» (Once Upon a Time in Hollywood) نقش «پوسیکت» (پیشیملوس) را بازی میکرد که یکی از اعضای خانواده منسون (Manson Family) در آخرین سکانس از این فیلم به یادماندنی، تاراننتیو قتل فجیع دوستدختر پولانسکی، شارون تیت را به دست اعضای خانواده در قالب یک کمدی سیاه روایت میکند و خشونت توام با حماقت فرقه چارلی منسون را دست میاندازند. برای مطالعه پروندهای در مورد چارلی منسون به صفحه گفتوشنود مراجعه کنید و برای دسترسی به اپیزود بیستوششم دیگرینامه با نام «دگردیسی» از این لینک استفاده کنید.
گفتنیست که مارگارت کوالی در مجموعه تلویزیونی «بازماندگان» (The Leftovers) نقش جیل گاروی، مادری تنها را ایفا میکرد.
داستان فیلم «ماده» به طور مختصر روایتگر زندگی الیزابت اسپارکل (با بازی دمی مور)، یک سلبریتی رو به افول است که پس از اخراج از یک برنامه تلویزیونی، برای بازیابی جوانی خود، از دارویی غیرمجاز به نام «ماده» استفاده میکند. این دارو نسخهای جوانتر و بهتر از او به نام سو (با بازی مارگارت کوالی) ایجاد میکند، اما عوارض جانبی وحشتناکی به همراه دارد. نسخه جدید برای بقا باید از نسخه قدیمی تغذیه کند، که منجر به پیری ناگهانی الیزابت میشود و در نهایت تقابل بین دو نسخه را رقم میزند.
بازیگران اصلی:
– دمی مور در نقش الیزابت اسپارکل
– مارگارت کوالی در نقش سو
– دنیس کواید در نقش هاروی
این فیلم برای اولین بار در تاریخ ۱۹ مه ۲۰۲۴ در هفتاد و هفتمین جشنواره فیلم کن به نمایش درآمد و کورالی فارژا موفق به دریافت جایزه بهترین فیلمنامه شد. سپس در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۴ در بریتانیا و ایالات متحده و در ۶ نوامبر ۲۰۲۴ در فرانسه اکران شد.
«ماده» با بودجهای معادل ۱۷٫۵ میلیون دلار تولید شد و توانست در گیشه به فروش ۵۱٫۶ میلیون دلاری دست یابد. این فیلم نقدهای مثبتی از سوی منتقدان دریافت کرد. در وبسایت راتن تومیتوز، ۹۰٪ از ۲۱۴ بررسی مثبت بوده و میانگین امتیاز ۸٫۲ از ۱۰ را کسب کرده است. همچنین در متاکریتیک، بر اساس نظر ۵۴ منتقد، امتیاز ۷۷ از ۱۰۰ را به دست آورده که نشاندهنده «نقدهای عموما مطلوب» است. «ماده» با ترکیب عناصر وحشت جسمی و درونمایههای روانشناختی، به بررسی مفاهیمی مانند هویت، پیری و وسواس جامعه با جوانی و زیبایی میپردازد.
تیم پژوهشی گفتوشنود تماشای این فیلم را به علاقهمندان مضامین مربوط به «دگردیسی»، چه در معنای عرفانی و دینی این واژه و چه در معنای عامتر آن، پیشنهاد میکند.