سلمان رشدی نه تنها نویسندهای برجسته است بلکه از سخنرانان برجسته در زمینه آزادی بیان نیز شمرده میشود. او سال ۱۹۴۷ در خانوادهای مسلمان در بمبئی در هندوستان به دنیا آمد و از دانشگاه کمبریج در انگلستان فارغالتحصیل شد. رشدی از جمله کسانی است که از سوی یکی از مشهورترین روحانیون مسلمان، یعنی روحالله خمینی، به علت نگارش رمان «آیههای شیطانی» به ارتداد محکوم شد و خمینی در ۲۵ بهمن ۱۳۶۷ رسما فتوای قتل او را داد.
اگرچه اکنون ۳۴ سال از زمان این فتوای مرگ میگذرد ولی سلمان رشدی همچنان مجبور است تحت تدابیر امنیتی زندگی کند. چه آنکه در تابستان ۱۴۰۱ در نیویورک آمریکا در حال یک سخنرانی بود که یک اسلامگرا با چاقو به او حمله کرد. حملهای که بر اثر آن، سلمان رشدی یک چشم خود را از دست داد. اما آنچه درباره سلمان رشدی برجسته است پایداری این نویسنده برجسته بر ضرورت آزادی بیان بدون هیچ حد و مرزی است.
پیرامون اینکه بر آزادی بیان بایستی حد زد یا بایستی آن را بدون هیچ گونه مرزی پذیرفت، همواره بین صاحبنظران اختلاف بوده است. نظر سلمان رشدی اما صریح است. او مینویسد: «بدون آزادی برای رنجاندن یا خشمگینکردن دیگری، آزادی مفهومی ندارد.» او این اظهار نظر روشن را در مقاله «حسن نیت» بیان کرده است. مقالهای که آن را یک سال پس از فتوای مرگآلود خمینی نوشت. رشدی در آن مقاله چنین مینویسد: «آزادی بیان چه معنایی دارد؟ بدون آزادی برای رنجاندن یا خشمگین کردن دیگری، آزادی مفهومی ندارد.
بدون آزادی برای بهچالشکشیدن دیگری و حتی تمسخر آنچه متعارف، متداول و پذیرفته شده است، ولو اعتقادات مذهبی مورد تایید همگان، آزادی دچار وقفه میشود. زبان و قوه تخیل را نمیتوان محبوس کرد؛ اگر کردید هنر خواهد مرد و مرگ هنر مرگ بخشی از آن چیزی است که از ما انسان میسازد.» سلمان رشدی طی همه این سالها روی این باور خود راسخ ماند، و پس از رخداد تروریستی علیه هنرمندان مجله شارلی ابدو در فرانسه، نیز از حق مطلق آنان در مسخرهکردن دفاع کرد.
او در این سخنرانی تاکید کرد هر گونه محدودیت بر آزادی بیان، آن را از آزادی ساقط میکند.
نسخه نوشتاری